Header Ads

शंभर वर्षांपूर्वीही लॉकडाऊनमुळेच अनेक जीव वाचले !



 कोरोनामुळे वाढणारा मृत्यूचा आकडा 1918 मध्ये पसरलेल्या स्पॅनिश फ्लूची आठवण करुन देतोय. 1920 सालापर्यंत विविध अंतराळांत कहर निर्माण केलेल्या फ्लूने जगातील पाच कोटीहून अधिक लोकांचा बळी घेतला होता. भारतात मृतांचा आकडा एक कोटीपेक्षा जास्त होता. प्रचंड प्रगती असूनही परिस्थितीत फारसा फरक पडलेला नव्हता. अगदी शतकांपूर्वी ज्या देशांमध्ये पूर्वी 'लॉकडाऊनहोता तेथे मृत्यूदर कमी होते. ज्यांना खूप उशीरा जाग आली त्यांची अवस्था आजची इटलीस्पेन आणि अमेरिकेसारखी होती.

कॅनडामधील ब्रिटिश कोलंबियामधील केलोवना शहराचे नगराध्यक्ष डॅनियल विल्बर सुदरलँड यांची 1918 ची पब्लिक नोटीस व्हायरल झाली आहे, या नोटीसचे सत्य कळले आणि त्यावेळी प्रकाशित झालेल्या केलोना रेकॉर्ड’ या साप्ताहिक वर्तमानपत्रात सलग तीन आठवड्यांसाठी ही नोटीस देण्यात आली असल्याचे आढळले. वृत्तपत्राच्या पहिल्या पानावरच फ्लूमुळे नुकसान झाल्याचे वृत्त होतेअनेक गोष्टींवर निर्बंध घातल्याचेही वृत्त होते.

24 ऑक्टोबर 1918 रोजी प्रकाशित झालेल्या अंकात पहिल्यांदाच महापौरांनी शहरात व्हायरस विषयी माहिती दिली. त्याच दिवशीडॉ. नॉक्सला अशा इमारती शोधण्यास सांगितले गेलेज्यांना एक स्वतंत्र रुग्णालय बनविले जाऊ शकते. तसेच स्वयंसेवी लोक नर्सिंगचे काम करू इच्छिणाऱ्या लोकांशी संपर्क साधावा अशी जाहिरातही वर्तमानपत्रांनी केली. ब्रिटीश कोलंबिया विद्यापीठाच्या आर्काइव्ह्समध्ये अद्याप या वर्तमानपत्राच्या प्रती आहेत. नॅशनल जिओग्राफिकच्या अहवालानुसार लॉकडाऊन सुनिश्चित करण्यासाठी सरकारही काटेकोर होते. सॅन फ्रान्सिस्कोमध्ये एका आरोग्य कर्मचाऱ्याने तीन जणांना गोळ्या घालून ठार केले होते कारण त्यांची एकमात्र चूक अशी होती की त्यांनी मास्क घालण्यास नकार दिलेला.

अमेरिकेच्या अ‍ॅरिझोनामध्ये दहा डॉलरची दंड आकारण्यात येत होता. तसेच 2007 मध्ये नॅशनल स्टडी ऑफ सायन्सच्या दोन प्रकाशित अहवालातील अभ्यासात असेही आढळले आहे की, ज्या देशांनी साथीच्या रोगाचा परिणाम कमी केला आहे. त्या अहवालानुसार शाळाचर्चथिएटर आणि सार्वजनिक कार्यक्रमांवर बंदी आणणे सर्वात परिणामकारक ठरले होते त्यामुळे मृत्यूचे प्रमाण झपाट्याने खाली आले होते. शहराने जितक्या लवकर निर्णय घेतला आणि तेथील लोकांनी पाठिंबा दर्शविला ते तितक्याच लवकर शहरबंदीच्या निर्बंधातून मुक्त झाले. फिलाडेल्फियान्यूयॉर्कक्वीन्सलँडबेल्टिमोरओमाहा या प्रांतांमध्ये मृत्यूचे प्रमाण हे दहा टक्क्यांपेक्षा कमी झाले होते.

त्या नोटीसमध्ये असे लिहिले होते

स्पॅनिश इन्फ्लूएन्झाचा प्रसार रोखण्यासाठी पुढील सूचना येईपर्यंत सार्वजनिक आणि खासगी शाळाचर्चथिएटरचित्र हॉलपूल खोल्या आणि मनोरंजनाच्या इतर ठिकाणांसह लॉज बैठका पूर्णपणे बंद ठेवल्या पाहिजेत. सर्व सार्वजनिक कार्यात दहापेक्षा जास्त लोकांचा सहभाग प्रतिबंधित आहे. 24 नोव्हेंबर31 ऑक्टोबर आणि 7 नोव्हेंबरच्या अंकात अशी नोटीस देण्यात आली होती.



अंधश्रद्धेमुळे समस्येत वाढ

त्यावेळी लोकांत जनजागृती अथवा सावधानता अजिबातच नव्हती. लोकांचा डॉक्टरांपेक्षा धार्मिक नेत्यांवर अधिक विश्वास होता. त्यात अंधश्रद्धेचेही वर्चस्व होतेत्यामुळे मृत्यूची संख्या वाढतच गेली. त्यानंतर एका जहाजावरील सैनिकांनी भारतात फ्लूची ओळख करुन दिली. तरीहीलोक स्वच्छता राखून वेगवेगळे राहून साथीच्या आजारांतून बरे झाले.

स्पॅनिश फ्लूशी संबंधित महत्त्वपूर्ण तथ्ये

  • स्पेनने प्रथम याबद्दल सांगितलेम्हणून त्याला स्पॅनिश फ्लू हे नाव मिळाले.


  • ज्या देशाला किंवा प्रांताने तो लपविण्याचा प्रयत्न केला तो  फ्लूने सर्वाधिक ग्रासलेला झाला.


  • अमेरिकेचे विद्यमान राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांचे आजोबा फेड्रिक ट्रम्प यांचे त्याच फ्लूमुळे 1918 मध्ये निधन झाले.


  • गुजरातमध्ये राहत असताना महात्मा गांधींनाही फ्लूने ग्रासले होते. काही आठवड्यांपर्यंत ते केवळ द्रव्यांवरच जगत होते.


  • 1918 मध्ये स्पॅनिश फ्लूपासून वाचलेली एक 108 वर्षांची ब्रिटिश महिला कोरोनापासून वाचू शकली नाही. अलग ठेवण्याच्या 24 तासांच्या आतच तिचे लंडनमध्ये निधन झाले.


No comments